İran’da 28 Aralık’ta ekonomik münasebetlerle başlayan protestolar devam ediyor. ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), İran’da ekonomik problemler nedeniyle başlayan hareketlerde hayatını kaybedenlerin sayısının 2 bin 677’ye çıktığını duyurdu.

Tahran idaresi protestoların başlaması ile birlikte internete erişimi kesti. Böylelikle İranlıların dış dünya ile sonlu olan kontağı büsbütün kesildi. İran’da internetin kesilmesi ile milyarder iş adamı Elon Musk, Starlink uydularının İran için devreye girdiğini duyurdu. Lakin İran idaresi tarihte birinci kere Starlink’i engellemeyi başardı.

Euronews’ta yer alan habere nazaran, Kara tabanlı internet altyapısının çökmesiyle birlikte, İranlılar için dış dünyaya açılan az sayıdaki kanaldan biri Starlink’ti. Starlink’in İran’da lisansı yok; fakat 2022’de Mahsa Amini protestoları sırasında ABD’nin yaptırımları gevşetmesiyle binlerce Starlink ekipmanı ülkeye kaçak yollarla sokuldu.

İran maddelerine nazaran Starlink terminali bulundurmak 6 aydan 2 yıla kadar mahpus, 10’dan fazla aygıt ithal etmek ise 10 yıla kadar mahpus cezası gerektiriyor. Buna karşın sistem, gazeteciler, aktivistler ve protestocular için kritik bir bilgi transfer aracı haline geldi.

SİSTEM NASIL SUSTURULDU?

Uzmanlara nazaran İran, Starlink’i büsbütün kapatmasa da kullanılamaz hale getirmeyi başardı. Filter.Watch’a nazaran Tahran’ın birtakım mahallelerinde Starlink kullanıcıları yüzde 40’a varan paket kaybı yaşadı. Bu, kısa bildirilerin iletilebilmesini mümkün kılarken görüntü, imajlı görüşme ve web erişimini fiilen imkansız hale getiriyor.

Starlink’i devreden çıkarabilmenin kimi temel prosedürleri var. Bunların başında GPS sinyallerinin karıştırılması geliyor. Starlink terminalleri, pozisyonlarını belirlemek ve uydularla irtibat kurmak için GPS’e gereksinim duyuyor. İran, bilhassa 2025’te İsrail’le yaşanan 12 günlük savaşın akabinde GPS sinyallerini sistematik biçimde bozmaya başladı.

Britanya’da yaşayan İranlı aktivist Nariman Gharib, İran’dan Starlink terminali kusur ayıklama datalarını elde ettiklerini açıkladı. Telemetri datalarına nazaran İran idaresi Starlink’i engellemek için geçersiz GPS sinyalleri de yayıyor:

“Bu kolay bir sinyal bozma değil; hükümetin terminalleri yanıltmak için uydurma GPS sinyalleri yayınladığı anlaşılıyor.”

Bir öteki prosedür ise taşınabilir askeri jammer’lar olabilir. Tahliller, sinyal bozmanın sabit değil, kamyon yahut araç üstü taşınabilir jammer’lar ile mahalle mahalle uygulandığını gösteriyor. Bu usul, Rusya’nın Ukrayna’da kullandığı taktiklerle büyük benzerlik taşıyor.

Bunun yanı sıra görgü şahitleri ve insan hakları örgütlerine nazaran güvenlik güçleri, bilhassa Tahran’ın batısında meskenlere baskınlar düzenleyerek Starlink antenlerini topluyor. İran devlet medyası, ele geçirilen terminalleri “elektronik casusluk ve sabotaj ekipmanı” olarak tanımladı.

RUSYA VE ÇİN’İN DAHİL OLDU MU?

İran’ın Starlink’e karşı geliştirdiği prosedürlerde dolaylı Rus ve Çin tesiri olabileceği de bedellendiriliyor.

AFP’nin bahisle ilgili tahliline nazaran Rusya, Ukrayna savaşında Starlink’i gaye alan fakat tam muvaffakiyet sağlayamayan elektronik harp tecrübesini İran’la paylaşmış olabilir. İran’ın, Rus üretimi Krasukha-4 sistemini bilakis mühendislikle geliştirerek Cobra V8 isimli kendi elektronik harp sistemini ürettiği belirtiliyor.

Çin’in ise direkt jammer üzere aygıtlar sağlamaktan çok, kullanıcı tespiti, trafik tahlili ve dijital nezaret teknolojileri ile İran’ın Starlink kullanıcılarını belirlemesine katkı sunmuş olabileceği tez ediliyor.

TRUMP VE MUSK DEVREDE

ABD Başkanı Donald Trump, Starlink’in İran’da yine devreye alınması için Elon Musk’la görüştüğünü açıkladı.

Washington Post ve Bloomberg’e nazaran Musk, mühendislerine ilişkiyi tekrar sağlamak için tahlil üretme talimatı verdi ve İran için fiyatsız Starlink hizmeti sunulmasını kabul etti. Lakin uzmanlara nazaran sorun artık mali değil, mahallî seviyede uygulanan askeri sinyal baskısı.

Kaynak: Yeniçağ